Tentoonstelling Turbulenties II
28 februari 2013 – 01 september 2013

In tegenstelling tot andere zogenaamde stabiele en evenwichtige’ materies, zijn turbulente processen enorm ontroerend, onomkeerbaar en onvoorspelbaar.

Doorkruist door fascinerende stromingen, demonstreren de creaties in deze tentoonstelling de kunst van het spelen met turbulenties. Orde en wanorde, hier nauw met elkaar verbonden, stellen een vruchtbaar, dynamisch, poëtisch en betoverend universum voor.

Met de volgende kunstenaars :
Yaacov Agam, Basserode, Abdelkader Benchamma, Moon Beom, Angela Bulloch, Pol Bury, Loris Cecchini, Miguel Chevalier, Leo Copers, Elias Crespin, Attila Csörgo, Wim Delvoye, Laurence Demaison, Lionel Estève, Michel François, Adam Fuss, Pascal Haudressy, Joe Jones, Zilvinas Kempinas, Sachiko Kodama, Ryoichi Kurokawa, Bertrand Lamarche, Pe Lang, Eric Lemaire, Etienne-Jules Marey, Shinichi Maruyama, Julie Mehretu, Nicolas Moulin, Moataz Nasr, Giuseppe Penone, Donato Piccolo, Michal Rovner, Petroc Sesti, Roman Signer, Santiago Torres, Cy Twombly, Bill Viola, Jorinde Voigt.

De Boghossianstichting en de Villa Empain

De Boghossianstichting, opgericht in 1992, streeft al meer dan 15 jaar naar betere levensomstandigheden, vooral in Armenië en Libanon, hoofdzakelijk door de financiering van vele pedagogische (weeshuizen, scholen en academies), stedelijke (openbare plaatsen, parken en drinkwater installaties), culturele en artistieke (theater en kunstcentra) projecten. In 2006 verwerft de Boghossianstichting de Villa Empain, één van de pareltjes van het architecturale erfgoed van Brussel, met als doel er een Centrum voor kunst en dialoog tussen het Oosten en het Westen te creëren. Na de volledige restauratie van dit prachtige gebouw, werden in april 2010 de deuren voor het publiek geopend. De Boghossianstichting organiseert er ook meerdere artistieke en culturele evenementen.

L’Espace culturel Louis Vuitton, partner van deze tentoonstelling

Louis Vuitton heeft al sinds het begin een nauwe band met kunst. Het is in dit perspectief dat in 2006 l’Espace culturel Louis Vuitton te Parijs ontstond. Het reizen, hoofdthema van het Huis Vuitton, is de leidraad voor de programmering van de tentoonstellingen die toelaten nieuwe trends te tonen en internationale artiesten in het licht te zetten. Op deze manier biedt het l’Espace culturel een uniek artistiek avontuur aan de bezoekers. Er is ook een bepaalde band met de jeugd, muziek, ruimtelijke ontdekking en de verwarring van de zintuigen. De tentoonstelling Turbulenties sluit volledig aan bij deze benadering, die bovenop een promenade, ook een ludieke en unieke ervaring biedt.

Rookwolkjes, kielzogen, arabesken, beekjes en watervallen,… de beweging veroorzaakt de turbulentie’. Dit is hoe David Rosenberg en Pierre Sterckx, curatoren van deze tentoonstelling, het onderwerp voorstelden in juni 2012, Parijs.

Met deze nieuwe versie van de tentoonstelling met de naam Turbulenties II’, begint l’Espace culturel Louis Vuitton een samenwerking met de Boghossian Stichting.

Het was een uitzonderlijke gelegenheid voor l’Espace culturel om de tentoonstelling Turbulenties te verlengen in de Villa Empain, pareltje van de Brusselse art deco architectuur. Dit buitengewoon majestueuze en geraffineerde huis, laat ook toe om deze tentoonstelling te verrijken dankzij de deelname van twintig bijkomende kunstenaars. De Villa Empain, hoofdzetel van de Boghossian Stichting is een plaats van ontmoeting en dialoog tussen de verschillende oosterse en westerse culturen. Van de ene cultuur naar de andere en van land naar land, associeert l’Espace culturel Louis Vuitton zich aan deze aanpak en nodigt de bezoekers uit om deze nieuwe uitstap’ buiten de muren te ontdekken’, verklaren Eléonore de Boysson, Directrice van Réseau Magasins, en Marie-Ange Moulonguet, Directrice van l’Espace culturel Louis Vuitton.

Lees meer

Het lezen, ontcijferen en volgen van turbulente bewegingen van de materie is een kunst

Turbulentie is direct verbonden met de chaos. Laat ons stellen dat turbulentie de krachten en de ritmes die samengaan met chaos zichtbaar maakt. Kunstenaars hebben dan ook een grote interesse voor turbulentie, aangezien deze krachten met bepaalde vormen samenbrengt.

Oorspronkelijk betekende het woord turbulentie de ongecontroleerde beweging van de massa’.

Leonardo da Vinci was de allereerste kunstenaar die een rechtstreekse interesse toonde in dit proces en daarvoor het Italiaanse woord ‘torbolenza’ gebruikte. Hij was gefascineerd door de hydraulische stromingen waarvan hij de tekeningen vermenigvuldigde, of het nu ging om waterpompen, aerodynamica of hydrodynamica. Deze passie voor de turbulentie van vloeistoffen erfde de schilder en wetenschapper van de oude geleerden Democritus, Epicurus, Archimedes en Lucretius. Zij bekeken de materie en het fysieke van de lichamen als corpusculaire onrusten. Van alle kunstenaars en denkers van de tweede helft van het Quattrocento, begreep en vertegenwoordigde Leonardo da Vinci ongetwijfeld het best de lyrische en tragische vierendeling van de nieuwe mens tussen de chaotische wanorde en de rede.

In turbulentie zijn er geen rechte lijnen, geen hoeken en dus bijgevolg geen ruimtelijke afsluitingen noch tijdslimieten. In feite transporteert, zendt, verplaatst en verbindt elke turbulentie zichzelf. Het is een draaikolk, een soort minicycloon die niet ter plaatse blijft waarvan de kronkelingen en de dalingen willekeurig lijken.

Elk tijdperk opnieuw wordt turbulentie in termen van ouderwets en nieuw in vraag gesteld. Turners stormen zijn niet die van da Vinci hoewel ze toch verwant zijn. Terwijl ze deel uitmaken van een grote ongedefinieerde massa die tot in het oneindige water- en luchtemulsies verspreidt, luiden deze stormen een volledig nieuwe turbulente machinatie van de chaos in. Da Vinci leefde ten tijde van het paard en het zeil, terwijl Turner de kampioen van de thermodynamica was. Een dergelijke optie leidde het schilderen naar de abstractie: het essentiële van een machine werd niet meer voorgesteld door vormen, maar door functie, krachten en energieën. Op deze manier vormde Pollock Turners nevel om tot het onrepresenteerbare van een atomair cyclotron : een complete turbulentie, de all over’ werveling van partikels.
Waarom verdiepen alle grote kunstenaars zich in chaos om er als dragers van composities en harmonieën uit te komen? Omdat de chaotische turbulentie het ontstaan is van alles, niet alleen van alle vormen, maar ook, en vooral, van verrassende, ongehoorde, onlogische, hoewel overeenstemmende, verbanden tussen heterogene en externe elementen.

De turbulentie verpulvert elke vorm van rangschikking want ze dompelt de formele of conceptuele verdelingen onder in het ritme van een refrein. Kenmerkend voor turbulentie is het terugkeren, het krommen van rechte lijnen, het beïnvloeden van rechtevenredigheid. Elk van deze fases leidt tot nieuwe intensiteiten en geeft aanleiding tot nieuwe inzichten, onverwachte signalen. Men houdt zich hier niet meer bezig met een model of innerlijke dieptes. De stroom is een pure arabesk. Men weet niet meer wanneer het refrein van de turbulentie zal eindigen. Daarom is turbulentie een mogelijk beeld van het oneindige waar we voor eeuwig over kunnen nadenken.
In het begin van de 19e eeuw ontwikkelden de Franse natuurkundige en ingenieur Claude Navier samen met de Engelse geleerde Osborne Reynolds de eerste wetenschappelijke modellen van turbulente processen. Enkele decennia later ontwikkelde Etienne-Jules Marey (Beaune, 1830 Parijs, 1904) verschillende rookmachines met 11, 13, 21 of 57 kanalen. Deze machines, voorlopers van de moderne windtunnels, stelden hem in staat om door diverse obstakels zoals platen, houten buizen of bollen geïnduceerde luchtstromingen en turbulenties te observeren. Bovendien lieten ze hem ook toe om talrijke foto’s te maken en tijdens het bestuderen van turbulente stromingen met moderne apparatuur (zoals Leonardo da Vinci met het blote oog deed), opende Marey de deuren naar talrijke visuele experimenten voor hedendaagse kunstenaars.

Met behulp van nieuwe technologieën of rudimentaire apparaten, van virtuele beelden of traditionele tekeningen, verkennen kunstenaars met verschillende achtergronden de vele visuele en filosofische mogelijkheden van het begrip turbulentie. Ze ontwikkelen ook diverse systemen van grafische, picturale en sculpturale manieren om deze verwarrende en spontane bewegingen van de materie in kaart te brengen’.

In overweldigende ruimtes met video installaties, blazers en turbines, mechanische of magnetische sculpturen, gekleurde projecties, maar ook schilderijen, tekeningen of zelfs foto’s, brengt deze tentoonstelling, doorkruist door constante stromingen, creaties samen van meer dan dertig kunstenaars van verschillende nationaliteiten, die elk op hun manier de kunst van het spelen met turbulentie onderzoeken.

Vortex, stroming, versnelling, bruisen: ver van de bedreigende verstoringen van een totale chaos, werken de voorgestelde kunstwerken hier als turbines die processen, structuren en vormen opwekken.

Deze tentoonstelling/verkenning onderzoekt turbulentie in vijf hoofdstukken die zowel problematische knooppunten als dynamische draaikolken zijn:
stromingen, wolken, grafieken, vervormingen en golfbewegingen. En zoals het door een draaiende tol gefascineerde kind, geschilderd door Chardin, brengen turbulenties ons op een reis van beschouwing, een contemplatieve ervaring: een eeuwigdurende recreatie.

David Rosenberg en Pierre Sterckx, curatoren
Fragmenten uit de inleiding van de catalogus over deze tentoonstelling

Dankbetuigingen

De Boghossianstichting bedankt iedereen die meewerkte aan de verwezenlijking van deze tentoonstelling, hoofdzakelijk David Rosenberg en Pierre Sterckx, curatoren l’Espace culturel Louis Vuitton, Parijs, hoofdpartner van deze tentoonstelling, in het bijzonder Marie-Ange Moulonguet, Directrice, Gilles Moorghen, verantwoordelijk voor publieke en externe relaties, Catherine Mancier, verantwoordelijk voor de productie en de administratie, Louis Vuitton Belgium, met name Nicolas Barré, General Manager Benelux & Nordics, De kunstenaars, Aly Afshar, Gallery Etemad, Dubaï,…

De uitleners en de externe medewerkers zoals Olivier Antoine, Galerie Art :

Concept, Paris; Albert Baronian, Bruxelles; Stefan Boumans, Galerie Xavier Hufkens, Bruxelles; Massimo Billi, Galleria Continua, San Gimignano; Rossella Bracali, Galleria Continua, San Gimignano; Ruyi Cai, Arts-Gallery, Paris; Anne Chatellier, Service des Archives, Collège de France, Paris; Pip Chodorov, Re : Voir, Paris; Gianni Degryse, Studio Wim Delvoye, Gand; Martine et Thibault de la Châtre, Paris; Patrick Derom, Bruxelles; Stéphanie Devissaguet, Palais des Beaux Arts, Lille; Pierre Donnersberg, Paris; Catherine Gallois, Galerie Denise René, Paris; Marie Graftieaux, Galerija Gregor Podnar, Berlin; Marianna Gelussi, Atelier Elias Crespin, Ivry-sur-Seine; Claire Güttinger, Service des Archives, Collège de France, Paris; Abir Hanna, Gallery Etemad, Dubaï; Xavier Hufkens, Bruxelles; Richard Lagrange, Centre national des Arts plastiques, Paris; Eleonore Lambertie, Galerie Yvon Lambert, Paris; Nick Lesley, Electronic Arts Intermix, New York; Florian Lüdde, Esther Schipper, Berlin; Frank Marlot, Galerie Denise René, Paris; Gilles Marquenie, Patrick Derom Gallery, Bruxelles; John Mendel, Bruxelles; Caroline Naphegyi, Paris; Marie-Laure Prévost, Bruxelles; Silke Schnellhardt, Esther Schipper, Berlin; Christen Sperry-Garcia, Bill Viola Studio LLC, Long Beach; Annabelle Ténèze, Musée départemental d’Art contemporain, Rochechouart; Liam D. van Loenen, Bruce Silverstein, New York; Elisabeth Van Caelenberge, Galerie Xavier Hufkens, Bruxelles; Valentina Volchkova, Pace Gallery, Londres; Nicolas Wierinck, Cimatics AV Platform, Bruxelles; Esther Woerdehoff, Paris; Jacques Zucker, Bruxelles.